1. Mở rộng đối tượng áp dụng

Luật Giáo dục đại học 2012 quy định:

“Điều 2. Đối tượng áp dụng

Luật này áp dụng đối với trường cao đẳng, trường đại học, học viện, đại học vùng, đại học quốc gia; viện nghiên cứu khoa học được phép đào tạo trình độ tiến sĩ; tổ chức và cá nhân có liên quan đến giáo dục đại học”.

Được sửa đổi bổ sung năm 2018 như sau:

“Điều 2. Đối tượng áp dụng

1. Luật này áp dụng đối với cơ sở giáo dục đại học, tổ chức và cá nhân có liên quan đến giáo dục đại học.

2. Viện hàn lâm, viện do Thủ tướng Chính phủ thành lập theo quy định của Luật Khoa học và công nghệ được phép đào tạo trình độ tiến sĩ thực hiện tuyển sinh và đào tạo theo quy định của Luật này.”

Luật Giáo dục đại học 2025 quy định:

“Điều 2. Đối tượng áp dụng

1. Luật này áp dụng đối với cơ sở giáo dục đại học, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

2. Cơ sở giáo dục khác có hoạt động giáo dục đại học áp dụng quy định của Luật này trong phạm vi hoạt động giáo dục đại học”.

Trong đó,“Cơ sở giáo dục khác có hoạt động giáo dục đại học thực hiện sứ mạng, chức năng theo lĩnh vực chuyên môn và nhiệm vụ được giao; phục vụ phát triển ngành, lĩnh vực, địa phương và quốc gia theo quy định của pháp luật và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên”. (Khoản 3 Điều 12)

2. Mở rộng khung khái niệm về “quyền tự chủ”, gắn tự chủ với “minh bạch” và “trách nhiệm giải trình”

          Nếu Luật Giáo dục đại học 2012 quy định:

“Quyền tự chủ là quyền của cơ sở giáo dục đại học được tự xác định mục tiêu và lựa chọn cách thức thực hiện mục tiêu; tự quyết định và có trách nhiệm giải trình về hoạt động chuyên môn, học thuật, tổ chức, nhân sự, tài chính, tài sản và hoạt động khác trên cơ sở quy định của pháp luật và năng lực của cơ sở giáo dục đại học” (Khoản 11 Điều 4).

Đến Khoản 2 Điều 3 Luật Giáo dục đại học 2025 đã mở rộng khung khái niệm: “2. Quyền tự chủ là quyền được chủ động quyết định gắn với trách nhiệm giải trình theo quy định của pháp luật về chuyên môn học thuật, đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, cơ cấu tổ chức, nhân sự, tài chính và những hoạt động giáo dục đại học khác”.

Như vậy, Luật Giáo dục đại học 2025 mở rộng khung khái niệm về quyền tự chủ tập trung vào việc: chủ động quyết định trong các lĩnh vực cụ thể hơn như đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế…Quyền tự chủ được mở rộng nhằm tạo điều kiện để các trường chủ động đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

Song song với mở rộng quyền tự chủ, Luật Giáo dục đại học 2025 tăng cường yêu cầu minh bạch trong quản trị đại học. Các cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm “cung cấp, cập nhật, công khai, minh bạch thông tin, tiếp nhận, xử lý, phản hồi thông tin, kiến nghị từ các bên liên quan; báo cáo, chịu sự giám sát, kiểm tra của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền và xã hội” (Khoản 3 Điều 3).

3. Bổ sung Nguyên tắc hoạt động giáo dục đại học

Nếu như Luật cũ chưa xác định nguyên tắc hoạt động giáo dục đại học, thì tại Luật Giáo dục đại học 2025 đã dành Điều 4 để bổ sung cụ thể:

“Điều 4. Nguyên tắc hoạt động giáo dục đại học

1. Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật.

2. Bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học; hiệu lực quản lý nhà nước, sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền.

3. Bảo đảm chất lượng, hiệu quả, công bằng, bình đẳng trong tiếp cận giáo dục đại học, thúc đẩy học tập suốt đời.

4. Bảo đảm tự do học thuật gắn với liêm chính học thuật và trách nhiệm đối với cộng đồng.

5. Phát triển nhân tài, gắn kết đào tạo nhân lực trình độ cao với nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

6. Thúc đẩy hợp tác, cạnh tranh bình đẳng, minh bạch dựa trên chất lượng, hiệu quả”.

Việc xác định rõ nguyên tắc hoạt động giáo dục đại học nhằm tạo nền tảng pháp lý thống nhất cho hoạt động giáo dục đại học.

4. Thúc đẩy Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học

Khoản 1 Điều 10 Luật Giáo dục đại học 2025 bổ sung quy định mới:

“1. Cơ sở giáo dục đại học chủ động ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến khác có kiểm soát trong quản lý và tổ chức hoạt động giáo dục đại học”.

Đồng thời, Khoản 3 Điều 10 Luật Giáo dục đại học 2025 bổ sung quy định mới:“3. Cơ sở giáo dục đại học được hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục khác để tổ chức bồi dưỡng, đào tạo về năng lực số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến cho giảng viên, cán bộ quản lý, người học”.

So với Luật cũ, Luật Giáo dục đại học 2025 xác định cơ sở giáo dục đại học không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức mà còn là hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

5. Quy định đa dạng phương thức đào tạo

Khoản 3 Điều 26 Luật Giáo dục đại học 2025 mở rộng và đổi mới phương thức đào tạo:

“3. Phương thức tổ chức đào tạo gồm:

a) Trực tiếp;

b) Từ xa;

c) Kết hợp giữa trực tiếp và từ xa”.

Nhấn mạnh “Đào tạo thường xuyên thực hiện theo thời gian linh hoạt” với các phương thức: trực tiếp, từ xa, kết hợp. Lần đầu tiên ghi nhận mô hình giáo dục đại học số:

“4. Giáo dục đại học số là mô hình tổ chức đào tạo dựa trên nền tảng số, cập nhật công nghệ mới, được triển khai qua các hình thức, phương thức đào tạo … bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu, tài nguyên giáo dục mở giữa cơ sở đào tạo và các bên liên quan, không giới hạn bởi không gian, thời gian”. (Khoản 4 Điều 26)

6. Tăng cường vai trò kiểm soát chất lượng

Luật Giáo dục đại học 2025 dành riêng Chương VI quy định về “Bảo đảm và kiểm định chất lượng” (Điều 33 đến Điều 37), trong đó nhấn mạnh việc kiểm soát chất lượng thông qua hệ thống kiểm định độc lập và giám sát của cơ quan có thẩm quyền:

“2. Cơ sở đào tạo lựa chọn tổ chức kiểm định được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép hoặc công nhận hoạt động tại Việt Nam, áp dụng tiêu chuẩn đánh giá, kiểm định theo quy định sau đây:

a) Tổ chức kiểm định trong nước sử dụng bộ tiêu chuẩn do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hoặc công nhận;

b) Tổ chức kiểm định nước ngoài sử dụng bộ tiêu chuẩn của nước ngoài được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận.

3. Tổ chức kiểm định bảo đảm tính độc lập về chuyên môn, tổ chức và tài chính theo quy định của pháp luật”. (Khoản 2 và Khoản 3 Điều 36)

Như vậy, tự chủ không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý, mà phải gắn chặt với tiêu chuẩn chất lượng, chuẩn mực đạo đức học thuật và trách nhiệm xã hội. Đây là cơ sở để nâng cao uy tín của hệ thống giáo dục đại học trong nước và quốc tế.

7. Quy định cơ cấu tổ chức của Cơ sở giáo dục đại học công lập không còn Hội đồng trường

Luật Giáo dục đại học 2012 quy định:

“1. Cơ cấu tổ chức của trường cao đẳng, trường đại học, học viện công lập gồm:

a) Hội đồng trường;

b) Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trường cao đẳng, trường đại học; giám đốc, phó giám đốc học viện;

c) Phòng, ban chức năng;

d) Khoa, bộ môn; tổ chức khoa học và công nghệ;

đ) Tổ chức phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và công nghệ; cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ;

e) Phân hiệu (nếu có);

g) Hội đồng khoa học và đào tạo, các hội đồng tư vấn.

Luật Giáo dục đại học 2025 quy định tại Điều 15:

“1. Cơ cấu tổ chức của cơ sở giáo dục đại học được quy định như sau:

a) Giám đốc, phó giám đốc đại học và tương đương; hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trường đại học và tương đương;

b) Hội đồng đại học của đại học tư thục, hội đồng trường của trường đại học tư thục (sau đây gọi chung là hội đồng trường tư thục); hội đồng trường của cơ sở giáo dục đại học thành lập theo Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với chính phủ nước ngoài;

c) Hội đồng khoa học và đào tạo, các hội đồng tư vấn khác;

d) Trường đại học thành viên của đại học quốc gia, đại học vùng là cơ sở giáo dục đại học, hoạt động theo quy chế tổ chức và hoạt động của đại học quốc gia, đại học vùng và quy định khác của pháp luật có liên quan;

đ) Trường thuộc, phân hiệu, khoa, bộ môn (nếu có);

e) Viện, trung tâm nghiên cứu, đơn vị đào tạo, tổ chức khoa học và công nghệ;

g) Phòng, ban và các đơn vị khác;

h) Cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và đơn vị khác theo quy định của pháp luật có liên quan”.

Tại Điều 16, 17 của Luật Giáo dục đại học 2025 đã bổ sung và làm rõ quyền và trách nhiệm của hội đồng trường, hiệu trưởng cơ sở giáo dục đại học; tạo cơ chế quản lý minh bạch, rõ ràng và có trách nhiệm giải trình.

Những điểm mới nổi bật của Luật Giáo dục đại học 2025 được kỳ vọng sẽ tạo động lực đổi mới mạnh mẽ cho các trường đại học, thúc đẩy nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao tri thức. Đồng thời, luật cũng góp phần hình thành môi trường giáo dục đại học minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững.